Aankoop en inrichting van het
Mbuna biotoop aquarium

Smaken en visies kunnen verschillen. Op deze pagina probeer ik een overzicht te geven van alles wat van pas kan komen bij de inrichting van een 'biotoop' mbuna aquarium. Na tien jaar Mbuna fanaat kan en wil ik echter nog steeds bijleren. Wie een andere kijk heeft op de inrichting, hieronder beschreven, mag altijd via het formulier 'feedback' helpen mijn kennis te vervolmaken, waarvoor mijn oprechte dank.

Aankoop van het aquarium

Omdat mbuna zeer actieve cichliden zijn hebben ze een eigen aquarium nodig. Malawi cichliden van een rustiger type zoals Aulonocara, hebben in gezelschap van mbuna geen rust waardoor ze niet mooi kleuren, niet normaal opgroeien en daardoor tenslotte een vroege dood sterven.


Aquarium 560 liter

Meestal wordt een aquarium aangekocht naargelang de plaats die ervoor ter beschikking staat en het budget dat er voor kan worden vrijgemaakt. Beide zijn vrijwel altijd te klein met als gevolg dat het 'leuke' van de hobby snel voorbij is. Cichliden hebben een territorium nodig, wat ze in een te klein aquarium niet kunnen hebben waardoor ze agressief kunnen worden. Het is best om met een zo groot mogelijk aquarium te beginnen, een lengte van 120 cm met een inhoud van 240 liter is toch wel het minimum voor een Mbuna gezelschapsaquarium. Hoe groter het aquarium, hoe gemakkelijker echter het onderhoud, grote watermassa's hebben een grotere buffercapaciteit dan kleine, waardoor schommelingen in de watersamenstelling en de temperatuur bij het water verversen langzamer verlopen.

Beginnende liefhebbers hoeven zich van bovenstaande niet te laten afschrikken. Een aquarium van één meter volstaat om de eerste stappen te zetten in deze fascinerende hobby. Wie een beetje rond kijkt kan echt wel een mooi aquarium vinden met een inhoud van 200 liter. De maten zouden dan 1 meter lengte, 40 cm diepte en 50 cm hoogte kunnen zijn. Dit is volgens mij echt het minimum om te komen tot genoegdoening en succes. Kleiner kan eventueel ook, maar dan is de bezetting van vissen wel erg beperkt, tot twee, maximum drie soorten mbuna kunnen dan gehouden worden.


Controle op lekken en proef inrichting aquarium 220 liter

De diepte is bij de aanschaf van het aquarium zeer belangrijk. De diepte is de afstand van de voorruit tot de achterwand. Deze zou minimum 40 cm moeten zijn, 50, 60 en zelfs 70 cm zijn met het oog op de inrichting nog beter. De diepte is van belang om een ruimtelijk effect te kunnen creëren. Dit ontbreekt in zeer veel aquaria. Mbuna komen bijna uitsluitend voor in een rotsbiotoop en deze rotsen hebben de vissen ook in het aquarium absoluut nodig. Is de diepte van het aquarium niet voldoende, dan kunnen de stenen niet hoog genoeg worden opgestapeld, tenzij deze allemaal tegen de achterwand worden opgestapeld, waardoor een muur ontstaat die niet echt oogstrelend is.

Opstelling in de kamer

Om overvloedige algengroei te voorkomen kan je er best voor zorgen dat het aquarium weinig of geen direct zonlicht ontvangt. Op een plekje waar niet te veel wordt langs gelopen zijn de vissen veel rustiger en worden ze niet te vaak opgeschrikt. Wij kunnen de vissen door de ruit zien, maar ook de vissen kunnen ons zien. Een volledig ingericht aquarium kan veel wegen (1 liter water = 1 kilogram !!! ), zorg dus voor een stevig en stabiel onderstel of kast waar het volledige aquarium op kan rusten. Veel vloeren, vooral in oudere woningen zijn niet waterpas, enkele stukjes hout kunnen je helpen om alles toch waterpas te zetten. Heb je een volglas aquarium, dan geef ik je de raad om tussen het onderstel/kast en je glazen aquariumboden een op maat gesneden stuk piepschuim te leggen van ongeveer 2 cm. dikte. Kleine oneffenheden in het meubel worden hierdoor opgevangen waardoor er geen spanningen in het glas ontstaan. Om zoveel mogelijk warmteverlies te voorkomen kan je tussen je aquarium en de muur ook piepschuim schuiven.


Een rustige plaats in de leefruimte

Inrichting van het aquarium, achterwand

Het belangrijkste bij de inrichting van een aquarium is de achterwand. De achterruit en eventueel de zijruiten moeten ondoorzichtig worden gemaakt, het behangpapier door je aquarium zien is alles behalve aantrekkelijk. De eenvoudigste en tevens goedkoopste oplossing is zwarte zelfklevende folie aan de buitenzijde van de ruit(en) kleven. Schilderen kan ook maar verf is later moeilijk te verwijderen. Na een jaar of vijf zijn er onvermijdelijk kleine of grote krassen op de voorruit, omdraaien van het geheel geeft je weer een aantal jaren krasvrij kijkplezier. Een natuurlijk uiziende achterwand aan de binnenzijde geeft meer mogelijkheden bij de inrichting. Op het internet zijn genoeg sites te vinden waar je de nodige 'zelfbouw' instructies kan vinden voor het vervaardigen van zo'n achterwand. Zelf heb ik hier (nog) geen ervaringen mee. In de speciaalzaak zijn kant en klare oplossingen te vinden. Dit kan gaan van eenvoudige en relatief goedkope structuur platen (links op onderstaande afbeelding) tot prachtige maar ook prijzige 'back to nature' rotsachterwanden (rechtse afbeelding). Posters met onderwater foto's  zijn misschien mooi voor de goudvissen van je kinderen maar zijn volgens mij ongepast voor een 'biotoop' aquarium.


Twee voorbeelden van een kant en klare achterwand

Inrichting van het aquarium, rotsformaties

Mbuna hebben rotsen en voldoende schuilplaatsen nodig. Het aquarium moet dan ook zodanig worden ingericht dat aan deze behoefte wordt voldaan. Leg op de glazen bodem van je aquarium enkele op maat gesneden stukken piepschuim op de plaatsen waar je later de rotsformatie wil opbouwen. Stenen wegen zwaar, enkele korrels bodemsubstraat onder een rotsformatie zijn voldoende om het glas te doen barsten. Bouw vervolgens naar eigen inzicht enkele rotsformaties. Dit is niet zo eenvoudig als het lijkt. Vele soorten mbuna zijn echte gravers, bodemzand wordt in de bek genomen en naar een andere plaats overgebracht. Het liefst doen ze dat in de nabijheid van stenen, ondergraven van je bouwwerk kan tot instorten leiden. Om die reden éérst rotsen bouwen en pas daarna zand op de boden leggen ! Stenen voor je bouwwerk kan je in de natuur zoeken, maar leg deze nooit rechtstreeks in je aquarium. Parasieten en schadelijke stoffen sluipen zo je aquarium binnen en kunnen later veel ellende veroorzaken. Langdurig koken in zuiver water is volgens mij de enige veilige oplossing. In aquarium- vijver- en tuincenters zijn vele soorten en verschillende vormen geschikte stenen te koop. Ook hier kan je van goedkoop naar zeer duur gaan. Wie een echt biotoop aquarium wil voor zijn rotscichliden gebruikt geen zogenaamde maanstenen. Hier zitten wel veel gaten in wat goede schuilmogelijkheden biedt voor je vissen, maar natuurlijk overkomen doen ze niet en bovendien zijn ze erg prijzig. Wie de tijd neemt om onderwater foto's te bekijken van het Malawimeer kan zien dat de meeste biotopen van onze mbuna bestaan uit rolstenen.


Het Malawimeer, onderwater

Keien zijn het goedkoopst in aanschaf en benaderen het meest het natuurlijk biotoop van de vissen. Nadeel is echter dat deze rolstenen moeilijk stabiel te stapelen zijn en voldoende schuilmogelijkheden bieden. Wie echter de tijd neemt om te experimenteren en desnoods herhaaldelijk opnieuw wil beginnen stapelen kan tot verbluffende resultaten komen. Hier en daar een beetje aquarium siliconenkit kan soms ook een handje helpen. Mbuna zijn over het algemeen algeneters, en algen zullen mettertijd onvermijdelijk ook in jouw aquarium groeien. Dat is echter geen ramp, zelfs natuurlijk en goed voor je vissen. Deze schrapen namelijk de algen van de stenen. Gladde stenen blijven op die manier gespaard van al te veel algengroei maar lavasteen en andere soorten scherpe stenen blijven meestal onaangeroerd of kunnen de vissen verwonden. Stenen die worden opgestapeld vanaf de voorkant, naar achter toe steeds hoger geven een zeer mooi ruimtelijk effect. Let wel op, stenen die tot tegen de voorruit komen verhinderen je om de algen op de ruit te verwijderen. Enkele centimeters afstand laten bespaart je weer veel ellende.


Inrichting met keien

Inrichting van het aquarium, bodembedekking

De bodem zou voor de meeste mbuna moeten bestaan uit goed gespoeld fijn aquarium grind van 2-3 mm. Deze bodembedekking laat je zachtjes oplopen van voor naar achter zodat het vuil zich niet te veel achteraan het aquarium kan ophopen. Afval zinkt naar het laagst gelegen gedeelte van het aquarium en dus vooraan waar het eenvoudiger is te verwijderen. Mbuna hebben echter, zoals vele andere cichliden, de eigenschap om zelf te willen bepalen hoe hun leefwereld wordt ingericht. Uw zacht glooiende landschap kan al na enkele dagen een maanlandschap worden en weg is deze theorie ! Grof zand als bodembedekking kan ook, maar dan zou het donker zand moeten zijn, Rijnzand is bijvoorbeeld geschikt. Met een lichte ondergrond voelen mbuna zich niet lekker en laten dan ook nooit hun mooiste kleuren zien. Uitzondering zijn bijvoorbeeld Metriaclima livingstonii en Pseudotropheus acei die in de natuur ook boven een zandbodem leven. Koraalzand is niet fijn genoeg, is niet natuurlijk en is net als wit zand veel te licht van kleur waardoor de kleuren van je cichliden verbleken. Bovendien raken de kieuwen van je vissen door koraalzand geïriteerd. Tenzij je besluit planten te zetten in je aquarium is het niet nodig een voedingsbodem te voorzien.

Planten en kienhout

Hoewel op de rotsachtige oeverbodem van het Malawimeer, waar onze mbuna vandaan komen enkel algen groeien en er weinig of geen plantengroei voorkomt kan voor sommige mensen een aanvulling met planten in het aquarium een absolute noodzaak zijn. Vallisneria, Anubias en Microsorium pteropus zijn harde, sterke planten en kunnen probleemloos bij mbuna worden gehouden.

Vallisneria asiatica

Er zijn verschillende soorten vallisneria verkrijgbaar. Alle soorten zijn geschikt voor ons mbuna aquarium.



Temperatuur van het water: 20-28ºC
Hoogte: 30 tot 50 cm
Belichting: matig tot goede belichting

Een groene plant met spiraalvormig gedraaide bladeren. De plant vormt vele uitlopers en moet daarom zo nu en dan uitgedund worden om te voorkomen dat de plant zichzelf verstikt. Planten kan je best doen in een klein potje gevuld met het nodige voedingsubstraat. Het potje wegwerken met een paar kleine stenen, zodat het niet zichtbaar is en de wortels niet kunnen beschadigd of losgemaakt worden door gravende cichliden.

Het is een zeer gemakkelijk te houden waterplant die uitstekend geschikt is om aan de achterkant en zijkanten van ons aquarium aan te brengen.

Anubias barteri

Ook van anubias zijn vele varianten verkrijgbaar. Mijn voorkeur gaat uit naar de barteri soort.



Temperatuur van het water: 22-30ºC
Max. hoogte: 30 cm
Belichting: weinig tot matige belichting

Het is een taaie, donkergroene plant met een taaie kruipende wortelstok. De bladeren zijn leerachtig.

Deze plant stelt weinig eisen en wordt daarom ook zeer veel aangeboden. Hij vraagt weinig licht en de waterkwaliteit is niet van groot belang. Het is een solitair die het mooist tot uiting komt tussen planten met een zeer fijn blad, liefst met een andere kleur. Omdat deze plant zeer taaie bladeren heeft en op rotsen kan groeien is hij uitermate geschikt in een chiclidenaquarium.

Microsorium pteropus (Javavaren)



Temperatuur van het water: 22-28ºC
Hardheid van het water: groeit in zacht of hard water
Max. hoogte: 50 cm
Belichting: matig tot goede belichting

De kleur van deze plant is olijf- tot donkergroen.
Javavaren heeft lancetvormige bladeren, deze zijn smal, spits of afgerond enkelvoudig en hebben een korte steel.

Het is een langzaam groeiende plant, die probleemloos kan worden gehouden. Hij is daarom zeer gelieft als aquariumplant. Deze plant kan op stenen groeien, zet de plant zo vast dat de wortels erop vast kunnen groeien. Zo kan je ook de achterwand en/of de zijwanden goed decoreren. Omdat mbuna graag graven en zo de wortels kunnen losmaken is in de bodem planten niet aan te bevelen.

Hoewel kienhout zeer aantrekkelijk is in een aquarium is het voor een mbuna aquarium niet aan te raden. Malawi cichliden hebben alkalisch water nodig, een waarde tussen 7,0 en 8,5 is vereist. Kienhout heeft de eigenschap het water zuurder (lagere pH) te maken en bovendien kleurt het water stilaan geel/bruin.

Tot slot

Kastelen, schatkisten, stenen kruikjes, muntstukken en andere onzin horen in geen énkel biotoop aquarium thuis. Plastiek plantjes evenmin.

© Copyright en Auteursrecht, Zjef Peeters www.mbuna.be